Wet- en regelgeving

Shadow AI: gebruiken je medewerkers stiekem ChatGPT? Zo maak je een AI-beleid op één A4

Jordy Smits

Jordy Smits

15 november 2026

·

8 min leestijd

Lukas bespreekt de risico's van AI tijdens een training

Grote kans dat er bij jou vandaag al een offerte, een klantmail of een verslag door ChatGPT is gegaan. Niet via een account van de zaak, maar via het privéaccount van een medewerker. Niemand heeft het gevraagd en niemand heeft het verboden. Het gebeurt gewoon.

Dat heet shadow AI. En eerlijk is eerlijk: je medewerkers doen het niet om je dwars te zitten. Ze willen sneller klaar zijn. Alleen weet jij niet welke gegevens waar terechtkomen en wie de uitkomst controleert.

In dit artikel lees je wat shadow AI is, waarom een verbod niet werkt en hoe je met een AI-beleid op één A4 weer grip krijgt. Met tien regels die je zo kunt overnemen.

In het kort

  • 43% van de werkenden gebruikt AI in het werk (CBS, 2025). Vaak via een privéaccount en zonder dat de werkgever het weet.

  • Verbieden werkt niet. Het gebruik gaat dan gewoon door, alleen uit het zicht.

  • Een AI-beleid op één A4 geeft duidelijkheid: welke tools mogen, welke gegevens nooit en wie je aanspreekpunt is.

  • Combineer het beleid met training. Zo neem je ook maatregelen voor AI-geletterdheid, zoals de AI Act van je vraagt.

Wil je weten waar jouw team staat? Doe de gratis AI-check, in twee minuten klaar.

Wat is shadow AI?

Shadow AI is het gebruik van AI-tools op het werk zonder dat de organisatie ervan weet of er afspraken over heeft gemaakt. Denk aan een medewerker die een klantmail laat herschrijven in de gratis versie van ChatGPT. Of een collega die notulen laat samenvatten in een app die hij zelf op zijn telefoon heeft gezet.

Het is familie van shadow IT, zoals werkbestanden delen via een privé Dropbox. Het verschil: bij AI plak je niet alleen bestanden, maar complete teksten, klantgegevens en interne informatie in een chatvenster.

Hoe groot is het? Volgens het CBS gebruikte 43% van de werkenden in 2025 AI in het werk. Bij bedrijven met 10 of meer werknemers gebruikte 33% AI als organisatie. Dat zijn twee verschillende metingen, maar ze wijzen dezelfde kant op: medewerkers zijn vaak verder dan het bedrijf zelf.

Bij een maakbedrijf in Midden-Limburg zagen we het tijdens een intake. De directie dacht dat niemand AI gebruikte. Na een korte rondvraag bleken meerdere mensen op de binnendienst ChatGPT te gebruiken voor offerteteksten en mails. Met hun eigen account.

Waarom verbieden niet werkt

De eerste reflex is vaak: dan verbieden we het. Begrijpelijk, maar het lost weinig op.

  • Het gebruik verdwijnt niet. Blokkeer je ChatGPT op het netwerk, dan pakt iemand zijn telefoon. Je ziet het alleen niet meer.

  • Je mist de winst. AI kan echt tijd schelen bij mails, verslagen en offertes. Lees bijvoorbeeld hoe je als mkb tijd bespaart met ChatGPT.

  • Eerlijkheid wordt gestraft. Wie vertelt dat hij AI gebruikt, krijgt op zijn kop. Dus vertelt niemand het meer.

  • Je loopt achter. Je concurrent in Venlo of Eindhoven leert zijn team wel hoe het goed moet.

Beter werkt het omgekeerde: geef een veilig alternatief en maak duidelijke afspraken. Dan kies je zelf welke tools er gebruikt worden en met welke gegevens.

De echte risico's

Shadow AI is geen ramp, maar het brengt wel risico's mee die je als ondernemer wilt kennen.

  1. Klant- en persoonsgegevens in gratis tools. Bij een gratis privéaccount heb jij als werkgever geen afspraken met de aanbieder over wat er met de ingevoerde gegevens gebeurt. Onder de AVG blijf jij verantwoordelijk voor de persoonsgegevens van je klanten en medewerkers. De Autoriteit Persoonsgegevens waarschuwt dan ook voor datalekken doordat medewerkers persoonsgegevens in AI-chatbots invoeren.

  2. Fouten die niemand controleert. AI schrijft overtuigend, ook als het niet klopt. Een verkeerde levertijd, een verzonnen artikelnummer of een toezegging die je niet kunt waarmaken: als niemand meekijkt, gaat het zo de deur uit.

  3. Geen overzicht. Je weet niet welke tools er gebruikt worden, voor welk werk en met welke informatie. Vraagt een klant of jullie AI gebruiken met zijn gegevens, dan heb je geen antwoord.

  4. Kwaliteit hangt af van toeval. De ene collega is handig met AI, de andere plakt er blind alles in. Zonder afspraken en training verschilt de kwaliteit per persoon.

Een zakelijk alternatief scheelt al veel. Werk je met Microsoft 365, dan heeft iedereen met een werkaccount toegang tot Copilot Chat. Met een werkaccount geldt enterprise data protection: Microsoft is verwerker en je prompts krijgen dezelfde bescherming als je mail en SharePoint. Zonder Copilot-licentie werkt Copilot Chat wel alleen met het web en bestanden die je zelf uploadt, niet met je mail, agenda en documenten.

Een AI-beleid op één A4

Je hebt geen dik document nodig. Tien heldere regels op één A4 werken beter, omdat mensen ze ook echt lezen. Neem deze lijst over, vul de namen in en pas aan waar nodig.

  1. Deze tools mogen. We gebruiken [bijvoorbeeld Copilot Chat met je werkaccount of een zakelijk ChatGPT-account]. Wil je een andere tool gebruiken, dan vraag je dat eerst aan.

  2. Altijd met je werkaccount. Geen privéaccounts voor werk. Zo valt je gebruik onder de afspraken die het bedrijf met de aanbieder heeft.

  3. Deze gegevens nooit. Geen persoonsgegevens van klanten of collega's, geen BSN, geen medische gegevens, geen wachtwoorden en geen vertrouwelijke klant- of bedrijfsinformatie. Twijfel je? Laat het weg of maak het anoniem.

  4. Jij blijft verantwoordelijk. AI maakt een eerste versie, jij controleert. Feiten, cijfers, namen en toezeggingen check je altijd voordat iets de deur uitgaat.

  5. Mensen beslissen over mensen. Bij sollicitaties, beoordelingen of klachten neemt altijd een mens de beslissing, nooit AI.

  6. Eerlijk naar klanten waar het ertoe doet. Praat een klant met een chatbot of is een advies grotendeels door AI geschreven, dan zeggen we dat.

  7. Eén aanspreekpunt. [Naam] is de vraagbaak voor AI. Een nieuwe tool, twijfel over gegevens of een goed idee: je loopt bij hem of haar binnen.

  8. Fout gemaakt? Meld het meteen. Per ongeluk klantgegevens ingevoerd of een AI-fout naar een klant gestuurd? Meld het dezelfde dag bij [naam]. Melden wordt nooit bestraft.

  9. Leren hoort erbij. Iedereen volgt een basistraining en we delen goede prompts en voorbeelden met elkaar.

  10. Elk jaar evalueren. Eén keer per jaar kijken we samen naar dit beleid: welke tools, wat ging goed en wat moet anders.

Zet er een datum en het aanspreekpunt bij, deel het via Teams of hang het op in de kantine. En bespreek het in het eerstvolgende werkoverleg. Een A4 die niemand kent, is geen beleid.

Zo neem je je team mee

Het beleid is de basis. Of het werkt, hangt af van hoe je het invoert. De Autoriteit Persoonsgegevens geeft in de handreiking Aan de slag met AI-geletterdheid vier stappen. Die passen hier precies.

  1. Breng in kaart. Vraag zonder oordeel wie welke tool gebruikt en waarvoor. Een rondvraag in het werkoverleg is genoeg. Maak vooraf duidelijk dat eerlijk zijn geen gevolgen heeft.

  2. Stel doelen. Waar wil je AI voor inzetten? En wat moet iedereen minimaal weten om het veilig te doen?

  3. Voer uit. Kies de toegestane tools, deel het A4 en zorg voor training. Een praktische start is de training AI Basis, waarin je team leert wat AI kan, waar het misgaat en welke gegevens je beter weglaat.

  4. Evalueer. Kijk na een paar maanden hoe het gaat en daarna elk jaar. Wat werkt, wat schuurt, welke tool mist er?

Als leidinggevende geef je het goede voorbeeld. Vertel zelf waarvoor je AI gebruikt en wat je wel en niet doet. Bij een accountantskantoor in Noord-Limburg zagen we hoe snel de toon dan verandert. De vraag was niet langer of het mocht, maar hoe je het goed doet.

Daarmee doe je ook wat de AI Act vraagt. Artikel 4 over AI-geletterdheid geldt sinds 2 februari 2025. Sinds de Digital Omnibus op 27 juli 2026 in werking trad, is dat artikel zachter: als werkgever die AI laat gebruiken, neem je maatregelen om de AI-geletterdheid van je personeel te ondersteunen. Een bepaald niveau garanderen hoeft niet. Een helder beleid plus training is precies zo'n maatregel. Meer achtergrond lees je in De AI-wet geldt al: is jouw team er klaar voor?

Veelgestelde vragen

Wat is shadow AI?

Shadow AI is het gebruik van AI-tools op het werk zonder dat de werkgever ervan weet of er afspraken over zijn. Bijvoorbeeld een medewerker die met een privéaccount klantmails laat herschrijven in ChatGPT.

Kan ik het gebruik van ChatGPT niet gewoon verbieden?

Dat kan, maar het werkt zelden. Medewerkers gebruiken het dan via hun telefoon en jij verliest het zicht. Beter is een veilig zakelijk alternatief met duidelijke regels.

Moet ik als werkgever iets doen aan AI-geletterdheid?

Ja. Volgens artikel 4 van de AI Act neem je als werkgever die AI laat gebruiken maatregelen om de AI-geletterdheid van je personeel te ondersteunen. Sinds de Digital Omnibus hoef je geen bepaald niveau te garanderen. Een AI-beleid plus training is een praktische manier om dat in te vullen.

Krijg ik een boete als ik geen AI-beleid heb?

Voor artikel 4 kan een Nederlandse toezichthouder nu nog geen boetes opleggen, omdat de Uitvoeringswet AI-verordening nog niet van kracht is. De AVG geldt wel gewoon. Persoonsgegevens in een gratis chatbot blijven dus een risico.

Is Copilot veiliger dan de gratis versie van ChatGPT?

Het grootste verschil zit in het account. Met een Microsoft-werkaccount geldt enterprise data protection: Microsoft is verwerker en je prompts krijgen dezelfde bescherming als je mail en SharePoint. Bij een gratis privéaccount heeft je bedrijf die afspraken niet.

Hoe vaak pas ik het AI-beleid aan?

Evalueer het minimaal één keer per jaar. Komt er tussendoor een nieuwe tool bij of gaat er iets mis, pas het dan direct aan.

Shadow AI is een teken dat je team wil. Geef die energie een richting met een A4 en een goede training. Wil je dat je leidinggevenden dit zelf kunnen trekken? Bekijk de training AI Leadership of plan een kennismaking bij ons in Weert. Liever eerst weten waar je team staat? Doe de gratis AI-check.